Decydując się na własny biznes należy nie tylko mieć pomysł, ale także rozpoznany rynek, przemyślany plan biznesowy i zapewnione środki w budżecie. Trzeba też posiadać plan awaryjny na wypadek niepowodzenia lub gorszych niż oczekiwane wyników, co jest wpisane w każdą działalność. Przystąpienie do sieci franczyzowej może być alternatywą dla tych, którzy chcą być przedsiębiorcą samodzielnym, ale nie samotnym w zderzeniu z konkurencją.

Entuzjazm i optymizm towarzyszące rozpoczynaniu działalności, aczkolwiek cenne i potrzebne, mogą nie wystarczyć, gdyby okazało się, że finanse przeznaczone na zbudowanie i rozwój biznesu skończyły się już na tym pierwszym etapie, a oryginalny, świeży pomysł nie znalazł akceptacji klientów; albo gdyby pomysł sprawdzony i przynoszący zyski innym w naszym wypadku zupełnie się nie sprawdził, trudno nawet dociec, z jakiej przyczyny.
Może się okazać, że, pomimo naszego zaangażowania, nakładów i staranności w działaniu, zainteresowanie klientów nie jest na tyle duże, byśmy osiągali zysk. Dodatkowo musimy pogodzić się z obiektywnie niesprzyjającą biznesowi tendencją ostatnich trzech lat – globalnym kryzysem, tym bardziej że trend spadkowy prawdopodobnie jeszcze się utrzyma jakiś czas. Kryzysy są naturalnym elementem pulsu gospodarki, powinniśmy więc przystosować się do nowych okoliczności, co oznacza, że nasze przedsięwzięcie musi być staranniej przemyślane i będzie wymagało więcej zaangażowania, a oczekiwane zyski mogą pojawić się później i mniejsze, niż w okresach gospodarczego rozkwitu.
Alternatywnym sposobem prowadzenia firmy jest jej włączenie w sieć franczyzową i w efekcie skorzystanie z cudzych doświadczeń, wiedzy, technologii. Wiąże się to z wejściem na rynek z produktem lub usługą, która choćby częściowo jest już rozpoznawalna i zaakceptowana przez klientów.
Franczyza (z ang. franchising) to, w najprostszym rozumieniu, zorganizowany system sprzedaży towarów lub świadczenia usług, charakteryzujący się określonymi, stałymi cechami identyfikującymi:
- jest organizowany przez funkcjonującego już na rynku przedsiębiorcę – franczyzodawcę, którego działalność wykazuje potencjał do dalszego rozwoju
- franczyzodawca jest zdecydowany udostępnić swoją usystematyzowaną wiedzę dotyczącą prowadzenia tej działalności, świadczyć pomoc uczestnikom sieci, organizować wspólne dla sieci działania promocyjne i marketingowe
- poprzez rozwój sieci franczyzodawca umacnia swoją pozycję na rynku i zwiększa wartość marki, którą stworzył, a franczyzobiorca rozwija swoją firmę samodzielnie, choć według zasad ustalonych z franczyzodawcą
- franczyzodawca otrzymuje od franczyzobiorcy określone w umowie wynagrodzenie
- każdy franczyzobiorca uczestniczący w sieci, pomimo umownych regulacji, działa samodzielnie, to znaczy na swój rachunek i we własnym imieniu, sam jest odpowiedzialny za zorganizowanie prawidłowego funkcjonowania swojej firmy i sam ponosi koszty swej działalności
- franczyzodawca wraz z rozwojem sieci rozwija swoją firmę korzystając z potencjału franczyzobiorców, którzy są samodzielnymi przedsiębiorcami, a nie pracownikami franczyzodawcy, co ma znaczenie nie tylko z punktu widzenia kosztów pracy i ograniczeń formalnych, na przykład wynikających z kodeksu pracy, ale przede wszystkim z punktu widzenia motywacji do osiągnięcia sukcesu i efektywności działania.

Franczyza to sprawdzona na rynku metoda pozwalająca na dzielenie się wiedzą biznesową, pomysłem, a często technologią, obliczona na zysk zarówno pomysłodawcy, jak jego biznesowych partnerów w sieci.
Jeśli zdecydujemy się na współuczestnictwo w sieci, będziemy mogli jako franczyzobiorcy wykorzystać swój potencjał i chęć do pracy, prowadząc nadal własną firmę. Będziemy samodzielnym przedsiębiorcą, ale przestaniemy być na rynku przedsiębiorcą samotnym, to zaś oznacza nową szansę na powodzenie naszego przedsięwzięcia, choć wymagana może być nieco inna forma i metoda działania.

Przystąpienie do sieci franczyzowej niewątpliwie może pomóc w rozwoju firmy, ponieważ:
- otrzymamy kompleksową, także formalną, pomoc przy otwieraniu działalności, co pomoże przebrnąć przez czasochłonne i zawikłane kwestie urzędowe i prawne
- skorzystamy z gotowych elementów wizerunkowych, nie będziemy więc musieli samodzielnie pracować z projektantami, architektami, informatykami i szybciej skupimy się na rozpoczęciu lub rozwijaniu działalności
- marka, pod którą będzie działać nasza firma, jest zwykle marką już istniejącą na rynku, więc rozpoznawalną, albo jeśli dopiero pojawia się na rynku to jednocześnie, w wielu miejscach jednolicie, co przyspiesza jej rozpoznawalność na większym obszarze (goodwill)
- będziemy korzystać z know-how, czyli już sprawdzonej biznesowej recepty na sukces. Co ważne – a często niedostrzegane – skorzystamy z cudzych doświadczeń, zapewne w części wyrosłych po „przechorowaniu” czy „przetestowaniu” przez franczyzodawcę nietrafionych pomysłów i błędnych decyzji, z których wyszedł jednak obronną ręką. Skoro nie będziemy popełniać przynajmniej niektórych błędów, korzystanie z cudzych doświadczeń i wiedzy obniży ryzyko naszej własnej działalności
- zyskamy dostęp do niezbędnych narzędzi, z których być może nie moglibyśmy korzystać działając w pojedynkę. W każdej bowiem działalności – profesjonalnej z założenia – konieczne jest nadążanie za rynkiem, więc śledzenie i badanie trendów, dokonywanie analiz i prowadzenie odpowiednio skutecznych akcji marketingowych. Wymaga to zaawansowanych narzędzi, koordynacji i środków finansowych, a takie oferuje franczyzodawca
- będziemy zobowiązani do uczestniczenia w szkoleniach, co tylko na pierwszy rzut oka może się wydać niepotrzebnym obciążeniem. Cykliczne szkolenia są niezbędne z uwagi na rozwój rynku i technologii. Efektywne szkolenie wymaga właściwej organizacji i fachowców, a w konsekwencji – czasu na jego przygotowanie oraz pieniędzy. Gdybyśmy zatem chcieli zapewnić je sobie samodzielnie, z pewnością nastąpiłoby to kosztem prowadzenia podstawowej działalności naszej firmy. Przygotowanie szkoleń przez franczyzodawcę pozwala na optymalną ich organizację i rozłożenie kosztów. Dodatkowym walorem takich szkoleń jest sposobność rozwijania osobistych kontaktów między uczestnikami sieci, motywowanie się nawzajem i dzielenie zdobytymi spostrzeżeniami.

Umowa franczyzowa w systemie prawa
Przepisy prawa polskiego nie przewidują regulacji umowy franczyzowej jako odrębnej, kodeksowej umowy nazwanej. Należy ona do kategorii umów podlegających co do zasady swobodzie kontraktowej stron, z ograniczeniami wynikającymi z przepisów kodeksu cywilnego oraz innych ustaw szczególnych. Może zawierać zmodyfikowane postanowienia umowy sprzedaży, dystrybucji, pośrednictwa handlowego, agencyjnej, zlecenia, najmu, dzierżawy, licencji czy know-how, nie będąc de facto żadną z tych umów. Materia regulowana umową franczyzową będzie przedmiotem regulacji prawa powszechnego, zawartej w kodeksie cywilnym, prawie własności przemysłowej, w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ochronie konkurencji i konsumentów i w prawie autorskim.
Regulacją międzynarodową, o której należy pamiętać zawierając umowę franchisingu, jest Rozporządzenie Komisji Europejskiej z 22 grudnia 1999 roku nr 2790/1999 oraz pomocniczo Europejski Kodeks Etyki Franczyzy przyjęty przez Europejską Federację Franczyzy.
Franczyza to konstrukcja gospodarcza, forma współpracy, tym samym podstawą formalną funkcjonowania danej sieci zawsze jest umowa franczyzowa, zawarta między konkretnym franczyzodawcą i franczyzobiorcą, zmierzającymi do rozwoju konkretnej sieci. Można przyjąć, że to umowa, określając formalne ramy współpracy, będzie podstawowym i jedynym źródłem wiedzy o wzajemnych prawach i obowiązkach stron.

Nie istnieje uniwersalny wzorzec umowy franczyzowej
Wzorzec może dać jedynie pojęcie o tym, jak co do zasady wygląda konstrukcja umowy, ale nie jest „gotowcem” do odnalezienia w internecie lub skopiowania od znajomego przedsiębiorcy. Jak każda umowa, także franczyzowa musi być stworzona na miarę, pod precyzyjnie przemyślaną przez franczyzodawcę koncepcję.
Franczyzodawca przygotowując umowę, na podstawie której będzie działał z wieloma uczestnikami sieci, musi przewidzieć wszelkie aspekty tej współpracy. Nawet jeśli starannie dobierze i zweryfikuje kandydatów do sieci, musi być świadom wielkości i zróżnicowania stworzonej przez siebie grupy, w tym różnic w wykształceniu i doświadczeniu franczyzobiorców oraz różnic w rozumieniu przez nich przedstawionych im w umowie zasad, a także możliwych różnic w interpretacji przez poszczególnych franczyzobiorców tych samych postanowień umownych. Dlatego umowa, jakkolwiek z natury rzeczy sformułowana w profesjonalnym języku prawniczym, musi być zrozumiała dla stron.
Na podstawie własnego doświadczenia rynkowego franczyzodawca zwykle wie, jakie są ewentualne ryzyka, i już na etapie redagowania umowy powinien przewidzieć środki zaradcze i konsekwencje naruszeń. Jak każdy przedsiębiorca, musi przeanalizować rozwiązania, które zastosuje, gdy współdziałanie z franczyzobiorcą nie ułoży się prawidłowo i będą potrzebne zmiany albo zakończenie współpracy.
Wszystkie postanowienia umowne muszą być ponadto adekwatne do rodzaju i rozmiaru działalności, planowanego celu i metod jego osiągnięcia. W praktyce nie przyniesie oczekiwanych rezultatów ani nadmierne obciążenie franczyzobiorcy obowiązkami, ani zbędne ograniczenie jego samodzielności. Franczyzobiorca, nawet w sieci, jest samodzielnym przedsiębiorcą, działającym na swój koszt i ryzyko. Dlatego na przykład kontrolowanie przez franczyzodawcę prowadzenia przez niego księgowości i badanie prawidłowości wpisów może w wielu wypadkach nie mieć znaczenia dla oczekiwanego funkcjonowania sieci, a niepotrzebnie zabierać czas, który franczyzobiorca powinien przeznaczać na działania istotniejsze.
Z formalnego punktu widzenia nadmiar zbędnych zapisów obciąża umowę i czyni ją nieczytelną w trakcie jej wykonywania, a w razie sporu utrudnia interpretację, co może się przełożyć na czas trwania, koszty i wynik sprawy sądowej.

W kolejnym wydaniu czytaj:
„Podstawowe elementy konstrukcyjne umowy franczyzowej”

Agnieszka Grzesiek
Radca Prawny
Kancelaria Prawa Gospodarczego
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Bibliografia

Leopold Stecki, Franchising, wyd. Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa Dom Organizatora, Toruń 1994 ,Wydanie II
Urszula Promińska, Umowa franchisingu, w A. Kappes, W.J. Katner U. Promińska, W. Robaczyński, A. Rzetelska, Z. Swiderski Prawo cywilne i handlowe w zarysie pod redakcją W.J. Katnera, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. ,Warszawa 2009
Brian Smart, Licencja bez granic, Własny Biznes Franchising nr 11 (81) listopad 2011