Natomiast w Czechach, Holandii, Szwecji, Norwegii, Irlandii, Wielkiej Brytanii czy Szwajcarii przyjęto model liberalny, pozbawiony zasadniczych ograniczeń. – W Unii Europejskiej przeważa trend do liberalizacji rynków aptecznych. W ostatnich 20 latach doszło do widocznego złagodzenia przepisów dotyczących zakładania nowych aptek – podkreśla Marcin Piskorski, prezes Związku Pracodawców Aptecznych PharmaNET. Według wspólnego raportu PharmaNET i Konfederacji Lewiatan na temat ograniczeń na rynku aptecznym w krajach UE i Europejskiego Obszaru Gospodarczego, systemy zamknięte okazują się droższe dla płatników i pacjentów, gdyż pozbawione są podstawowego czynnika presji cenowej, poprawy efektywności prowadzenia działalności gospodarczej i podnoszenia jakości usług, jakim jest konkurencja. Systemy zamknięte stwarzają niewątpliwie komfort dla właścicieli aptek, szczególnie tych od dawna obecnych na rynku.
W raporcie przywołany jest m. in. przykład Irlandii, w której do 1996 roku obowiązywał liberalny, otwarty model rynku. W 1996 roku, na skutek nacisków korporacji aptekarskiej, wprowadzono tam system, który ograniczał powstawanie nowych aptek. Skutkiem tej decyzji było to, że pacjenci mieli utrudniony dostęp do leków, wzrosły też ceny. W 2002 roku Irlandia powróciła do systemu otwartego, znosząc wprowadzone w 1996 roku ograniczenia.
Autorzy raportu przypominają, że w Polsce już dwukrotnie podejmowano próbę przeforsowania przepisów, mających na celu zamknięcie rynku aptecznego. Po raz pierwszy w 1992 r., kiedy do ustawy o izbach aptekarskich wprowadzono zasadę „apteka dla farmaceuty”. Jednak przepis ten został zaskarżony przez Rzecznika Praw Obywatelskich jako niezgodny z konstytucją. Pogląd RPO podzielił Trybunał Konstytucyjny, również uznając ten przepis za niekonstytucyjny, bo naruszający zasadę swobody działalności gospodarczej, własności i ochrony praw nabytych. – Podobny przepis usiłowano przeforsować również w 2001 r., przy okazji uchwalania obowiązującego obecnie prawa farmaceutycznego. I w tym przypadku został on zaskarżony przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Uchylono go, zanim Trybunał Konstytucyjny zajął się skargą Rzecznika – przypomina dr Dobrawa Biadun, ekspertka Konfederacji Lewiatan.
